تاریخچه جشنواره فیلم فجر
به گزارش پایگاه فیلمز، از سال ۱۳۶۱ تاکنون معمولا در میانه بهمن ماه هر سال، جشنواره فیلم فجر که مهمترین جشنواره سینمایی ایران است در تهران برگزار میگردد. تاکنون 38 دوره از این جشنواره برگزار شده است که آخرین آن هم اکنون درحال برگزاریست. این جشنواره توسط بنیاد سینمایی فارابی و زیر نظر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برگزار میشود.
نخستین دوره جشنواره فیلم فجر از 12 تا 22 بهمن سال 1361، به دبیری حسین وخشوری برگزار شد. جشنواره فجر تا سال 1374، فقط به تولیدات سالانه سینمای ایران میپرداخت. از سال 1374، به بعد این جشنواره به صورت بینالمللی برگزار میشود و علاوه بر سینمای ایران، در بخش بینالملل به بررسی فیلمهایی از سینمای جهان میپردازد.
در بخشهای رقابتی این جشنواره، شرکت کنندگان برای کسب جایزه مخصوص که «سیمرغ بلورین» نام دارد با هم به رقابت میپردازند. دیپلم افتخار و لوح زرین از دیگر جوایز این جشنواره میباشند. در سالیان اخیر مسابقههای سینمای مستند، فیلم کوتاه و مسابقه مواد تبلیغاتی و اطلاعرسانی نیز به بخشهای سینمای ایران اضافه شدهاست. در ابتدای جشنواره آیین بزرگداشت یک هنرمند برگزار میشود و در انتها هم جوایز ویژه و مردمی به فیلم انتخاب شده با رای مردم داده میشود. همچنین از سال 1393، بخش بینالملل جشنواره جدا شده است و به صورت جداگانه برگزار می شود.
بخشهای مختلف جشنواره فجر
جشنواره فجر در 2 بخش سینمای ایران و جهان فعالیت میکند که دستهبندیهای هر کدام به شرح زیر است:
بخش اول: سینمای ایران
این بخش شامل سودای سیمرغ (مسابقه سینمای ایران)، نگاه نو (فیلمهای اول)، سینما حقیقت (آثار مستند سینمایی)، هنر و تجربه (تجربه اول) و انیمیشن (این بخش از دوره سی و چهارم یعنی سال ۱۳۹۴ به بعد اضافه گردید که در جشنواره فجر38 به دلیل نبود انیمیشن بلند حذف شد.)
بخش دوم: سینمای جهان
این بخش شامل جام جهاننما، سینما سعادت، جشنواره جشنوارهها، نمایشهای ویژه، جلوه گاه شرق
تغییرات برنامهها و بخشها در جشنوارههای مختلف
در زیر به اضافه شدن یا حذف شدن برخی از برنامهها و بخشها و رخداد صورت گرفته در جشنوارههای فجر سالهای مختلف میپردازیم:
-در دوره سوم بخش فیلمهای اول اضافه شد.
-در دوره چهارم بخش حرفهای از بخش آماتور جدا شد تا به صورت یک جشنواره مستقل به نام سیمای جوان برگزار شود و همچنین بخش کودکان و نوجوانان نیز اضافه گشت.
-در دوره پنجم نمایشگاه پوسترهای سینمایی اضافه شد. جشنواره برای اولین بار مجلهای ویژهنامه با نام مجله فیلم منتشر کرد.
-در دوره هفتم بزرگداشت سینماگران معتبر خارجی اضافه شد و بخشی با عنوان جشنواره جشنوارهها نیز اضافه گشت.
-در دوره هشتم جشنواره کودکان و نوجوانان و فیلمهای کوتاه و مستند از جشنواره جدا و به جشنوارهای مستقل تبدیل شد.
-در دوره پانزدهم جشنواره برای اولین بار صاحب سایت اینترنتی شد.
-در دوره شانزدهم برپایی بزرگداشت سینماگران ایرانی در جشنواره شکل گرفت و بخش بینالمللی رقابتی شد، بازار فیلم راهاندازی و همچنین از این دوره به بعد سیمرغ بهترین فیلم از نگاه تماشاگران نیز اضافه گشت.
-در دوره هفدهم مراسمی با عنوان اهدای جوایز جنبی برگزار شد.
-در دوره بیست و یکم سیمرغ مکمل نقش دوم زن و مردم حذف و پیش فروش بلیتها مکانیزه شد و سیمرغ فیلمبرداری چهرهپردازی، صدابرداری، صداگذاری و تدوین حذف شد و دو جایزه با عنوان دستاورد هنری جایگزین شد.
-در دوره بیست و دوم مرور آثار بزرگداشتها حذف شد. جوایز حذف شده دوره گذشته به جای خود بازگشت و بازار فیلم از معرفی محصولات به شکل خرید و فروش سینمایی و تلویزیونی تغییر کرد.
-در دوره بیست و سوم بخش بینالملل شامل بازار فیلم، سینمای بینالملل، سینمای آسیا و سینمای معناگرا مستقل و اختتامیه مجزا با حضور مهمانان خارجی برگزار شد.
-در دوره بیست و چهارم سیمرغ فیلمنامه اقتباسی اضافه شد و سینماهای مردمی وسعت پیدا کرد.
-در دوره بیست و ششم بخشهای مختلف جشنواره نامگذاری شد و روزهای بخش بینالملل و ملی جدا شد و کارتهای خبرنگاران به صورت دیجیتال معاوضه گشت.
-در دوره بیست و هفتم رئیسجمهور به جشنواره پیام داد و فیلم بلند ویدئویی اضافه شد و همچنین مراسم اختتامیه از سوی خبرنگاران و عکاسان به دلیل عدم اختصاص جای مناسب به آنها تحریم گشت.
-در دوره بیست و هشتم مسابقه آثار پویانمایی اضافه شد. پیشفروش بلیتها اینترنتی و برج میلاد کاخ جشنواره شد.
-در دوره بیست و نهم آثار سه بعدی به نمایش درآمد.
-در دوره سیویکم برای اولین بار مراسم فرش قرمز فیلمها برگزار و نمایش فیلمها دیجیتال گشت و شکل ظاهری سیمرغ بلورین به حالت حجمی درآمد.
-در دوره سیوسوم بخش بینالملل به زمان و جشنواره دیگری منتقل شد و شکل و نام تندیس نگاه نو و مستند تغییر کرد و بخش هنر و تجربه اضافه شد و در بخشی با عنوان سلام سینما فیلمها در سینماهای مردمی با حضور عوامل معرفی شدند.
-در دوره سیوچهارم بخش انیمیشن اضافه شد و همچنین پوستر با شمایل یک سینماگر طراحی شد. عنوان بینالملل از جشنواره حذف و دبیر دیگری مسئولیت جشنواره بینالملل را عهدهدار شد.
انواع جوایز جشنواره
در بخش جوایز از دوره پنجم به برندگان «لوح زرین» اهدا شد و عنوان «سیمرغ» از هفتمین دوره جشنواره به صورت جدی مطرح گردید که تا امروز ادامه داشته است. در حال حاضر «دیپلم افتخار» دیگر جایزه جشنواره فیلم فجر است.
سیمرغها و جوایز جشنواره
در بخش ملی سیمرغها به بهترین فیلم، بهترین کارگردانی، بهترین فیلمنامه، بهترین بازیگر نقش اول مرد، بهترین بازیگر نقش اول زن، بهترین فیلمبرداری، بهترین تدوین، بهترین موسیقی متن، بهترین چهرهپردازی، بهترین بازیگر نقش مکمل مرد، بهترین بازیگر نقش مکمل زن، بهترین صدابرداری، بهترین صداگذاری، بهترین طراحی صحنه، بهترین طراحی لباس، بهترین جلوههای ویژه میدانی، بهترین جلوههای بصری، سیمرغ زرین بهترین فیلم با نگاه ملی، جایزه ویژه هیئت داوران و سیمرغ بلورین بهترین فیلم از نگاه تماشاگران تعلق میگیرد.
در بخش جهانی نیز انواع سیمرغها و جایزهها عبارتند از: سیمرغ زرین بهترین فیلم، سیمرغ سیمین بهرین کارگردانی، سیمرغ سیمین بهترین فیلم آسیایی، سیمرغ سیمین بهترین کارگردانی آسیایی، سیمرغ سیمین بهترین فیلمنامه، سیمرغ سیمین بهترین بازیگر مرد، سیمرغ سیمین بهترین بازیگر زن، سیمرغ سیمین بهترین فیلم کوتاه، سیمرغ سیمین جایزه ویژه هئیت داوران، جایزه نتپک، جایزه محمد امین (ع) و جایزه بین المذاهب.
اتفاقات حائز اهمیت در جشنواره
-حسین عابدینی جوانترین بازیگری که سیمرغ نقش اول مرد را گرفته است. او به خاطر بازی در فیلم باران در 20 سالگی سیمرغ بهترین بازیگر نقش اول مرد دوره نوزدهم (1379) را دریافت کرد.
-علی نصیریان در سن 84 سالگی برای بازی در فیلم مسخره باز سیمرغ گرفت و مسن ترین برنده این جایزه است، بعد از او رقیه چهره آزاد در 81 سالگی برای بازی در فیلم مادر سیمرغ گرفته و دومین شخص مسن برنده این جایزه است.
-گلشیفته فراهانی جوانترین بازیگر زنی که سیمرغ بازیگر نقش اول زن را گرفته است. او در 14 سالگی برای بازی در فیلم درخت گلابی سیمرغ دوره شانزدهم سال 1376 را کسب کرد. ترانه علیدوستی در 18 سالگی در دوره بیستم سال 1380، باران کوثری در 21 سالگی در دوره بیست و پنجم سال 1385، میترا حجار در 23 سالگی در دوره شانزدهم سال 1376، رویا نونهالی در 24 سالگی در دوره هفتم سال 1367 و مینا لاکانی در 25 سالگی در دوره سیزدهم سال 1373 در ردههای بعدی قرا دارند.
-از دوره سوم جشنواره در سال 1363 تا دوره ششم جشنواره در سال 1366 سن تمامی برندگان سیمرغ بالای 40 سال بوده است.
-مهدی اسدی در 12 سالگی دیپلم افتخار را برای بازی در فیلم بهار گرفت تا در دورهه چهارم سال 1364 جوانترین بازیگری باشد که تاکنون روی سن رفتهاست.
-پرویز پرستویی اولین جوانی بود که جایزه سیمرغ گرفت. او در 28 سالگی به خاطر بازی در فیلم دیار عاشقان از دومین جشنواره فیلم فجر در سال1362 سیمرغ گرفت.
-از دورهه شانزدهم جشنواره در سال 1376 تا بیست و سوم جشنواره در سال 1383 حداقل یک بازیگر زیر 30 سال بوده که سیمرغ گرفتهاست.
-محمدرضا فروتن و هدیه تهرانی در فیلم قرمز و هوتن شکیبا و الناز شاکردوست در فیلم شبی که ماه کامل شد تنها دو زوج سینمایی میباشند که برنده سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول مرد و زن سال در یک فیلم شدهاند.
-پرویز پرستویی تنها بازیگری است که تا به حال توانسته 2 سال پشت سرهم (دورههای 24 و 23) سیمرغ بلورین بهترین بازیگر مرد را برای بازی در فیلمهای بید مجنون و به نام پدر بدست آورد.
-سید علی قائم مقامی تنها مدیر تولید سینما است که در جشنواره بینالمللی فیلم فجر مورد تقدیر قرار گرفته، وی در سی و دومین جشنواره بینالمللی فیلم فجر برای مدیریت تولید فیلمهای چ و رستاخیز جایزه گرفتهاست.
-برای اولین بار و به طور مشترک طراحی پوسترهای جشنواره بیست و ششم فیلم فجر را 2 تن از هنرمندان نقاش و گرافیست به نامهای الهام عیوضی و میراندا انصاری انجام دادهاند.
رکوردداران بیشترین سیمرغ جشنواره
-رکورد بیشترین سیمرغ بلورین بهترین فیلم: ابراهیم حاتمیکیا 5 بار
-رکورد بیشترین سیمرغ بلورین کارگردانی: مجید مجیدی 4 بار
-رکورد بیشترین سیمرغ بلورین فیلمنامه: کامبوزیا پرتوی 4 بار
-رکورد بیشترین سیمرغ بلورین فیلمبرداری: محمود کلاری 4 بار
-رکورد بیشترین سیمرغ بلورین تدوین: بهرام دهقانی 5 بار
-رکورد بیشترین سیمرغ بلورین صداگذاری: محمدرضا دلپاک 10 بار
-رکورد بیشترین سیمرغ بلورین صدابرداری: جهانگیر میرشکاری 5 بار
-رکورد بیشترین سیمرغ بلورین موسیقی: مجید انتظامی، محمدرضا علیقلی و حسین علیزاده هر کدام 4 بار
-رکورد بیشترین سیمرغ بلورین طراح صحنه و لباس: امیر اثباتی و ایرج رامینفر هر کدام 4 بار
-رکورد بیشترین سیمرغ بلورین طراح چهره پردازی: عبدالله اسکندری و سعید ملکان هر کدام 6 بار
-رکورد بیشترین سیمرغ بلورین جلوههای ویژه: محسن روزبهانی 9 بار
-رکورد بیشترین سیمرغ بلورین بازیگر نقش اول زن: فاطمه معتمد آریا، لیلا حاتمی، پروانه معصومی، هدیه تهرانی، باران کوثری، هنگامه قاضیانی و مریلا زارعی هر کدام 2 بار
-رکورد بیشترین سیمرغ بلورین بازیگر نقش اول مرد: پرویز پرستویی 4 بار
-رکورد بیشترین سیمرغ بلورین بازیگر نقش مکمل زن: نیکو خردمند، فاطمه معتمد آریا، مهتاب نصیرپور ، شبنم مقدمی و سحر دولتشاهی هر کدام 2 بار
-رکورد بیشترین سیمرغ بلورین بازیگر نقش مکمل مرد: سعید پورصمیمی 3 بار
-رکورد سیمرغ بلورین بهترین عکس: جواد جلالی 3 بار
-رکورد بیشترین جایزه ویژه هیئت داوران: عباس کیارستمی و هومن سیدی هر کدام 2 بار
-رکورد بیشترین سیمرغ بلورین بهترین فیلم از نگاه تماشاگران: ابراهیم حاتمی کیا ، کمال تبریزی و اصغر فرهادی هر کدام 3 بار
ردهبندی فیلمها براساس بیشترین سیمرغ بلورین
در بخش اصلی
9 سیمرغ بلورین
-«آژانس شیشهای» به کارگردانی ابراهیم حاتمی کیا محصول سال 1376 از شانزدهمین جشنواره فیلم فجر
8 سیمرغ بلورین
-«پرده آخر» به کارگردانی واروژ کریممسیحی محصول سال 1369 از نهمین جشنواره فیلم فجر
-«بوی کافور، عطر یاس» به کارگردانی بهمن فرمان آرا محصول سال 1378 از هجدهمین جشنواره فیلم فجر
-«دوئل» به کارگردانی احمد رضا درویش محصول سال 1382 از بیست و دومین جشنواره فیلم فجر
-«رستاخیز» به کارگردانی احمد رضا درویش محصول سال 1392 از سی و دومین جشنواره فیلم فجر
7 سیمرغ بلورین
-«سگکشی» به کارگردانی بهرام بیضایی محصول سال 1379 از نوزدهمین جشنواره فیلم فجر
-«باران» به کارگردانی مجید مجیدی محصول سال 1379 از نوزدهمین جشنواره فیلم فجر
-«ابد و یک روز» به کارگردانی سعید روستایی محصول سال 1394 از سی و چهارمین جشنواره فیلم فجر (به علاوه دو سیمرغ بلورین بهترین فیلم و بهترین کارگردانی در بخش نگاه نو)
6 سیمرغ بلورین
-«سرزمین خورشید» به کارگردانی احمدرضا درویش محصول سال 1375 از پانزدهمین جشنواره فیلم فجر
-«هیوا» به کارگردانی رسول ملاقلیپور محصول سال 1377 از هفدهمین جشنواره فیلم فجر
-«خانهای روی آب» به کارگردانی بهمن فرمان آرا محصول سال 1380 از بیستمین جشنواره فیلم فجر
-«خونبازی» به کارگردانی رخشان بنیاعتماد محصول سال 1385 از بیست و پنجمین جشنواره فیلم فجر
-«چ» به کارگردانی ابراهیم حاتمی کیا محصول سال 1392 از سی و دومین جشنواره فیلم فجر
-«شبی که ماه کامل شد» به کارگردانی نرگس آبیار محصول سال 1397 از سی و هفتمین دوره جشنواره فیلم فجر
5 سیمرغ بلورین
-«مهاجر» به کارگردانی ابراهیم حاتمی کیا محصول سال 1368 از هشتمین جشنواره فیلم فجر
-«هامون» به کارگردانی داریوش مهرجویی محصول سال 1368 از هشتمین جشنواره فیلم فجر
-«مسافران» به کارگردانی بهرام بیضایی محصول سال 1370 از دهمین جشنواره فیلم فجر
-«ناصرالدینشاه آکتور سینما» به کارگردانی محسن مخملباف محصول سال 1370 از دهمین جشنواره فیلم فجر
-«روز واقعه» به کارگردانی شهرام اسدی محصول سال 1373 از سیزدهمین جشنواره فیلم فجر
-«من، ترانه ۱۵ سال دارم» به کارگردانی رسول صدرعاملی محصول سال 1380 از بیستمین جشنواره فیلم فجر
-«خیلی دور، خیلی نزدیک» به کارگردانی رضا میر کریمی محصول سال 1383 از بیست و سومین جشنواره فیلم فجر
-«به همین سادگی» به کارگردانی رضا میر کریمی محصول سال 1386 از بیست و ششمین جشنواره فیلم فجر
-«جرم» به کارگردانی مسعود کیمیایی محصول سال 1389 از بیست و نهمین جشنواره فیلم فجر
-«روزهای زندگی» به کارگردانی پرویز شیخطادی محصول سال 1390 از سی امین جشنواره فیلم فجر
-«رخ دیوانه» به کارگردانی ابوالحسن داوودی محصول سال 1393 از سی و سومین جشنواره فیلم فجر
-«ماجرای نیمروز» به کارگردانی محمدحسین مهدویان محصول سال 1395 از سی و پنجمین جشنواره فیلم فجر
دبیران و مدیران روابط عمومی هر سال جشنواره
-دبیر و مدیر روابط عمومی اولین جشنواره فجر (1361): حسین وخشوری
-دومین جشنواره فجر (1362) دبیر و مدیر روابط عمومی نداشت.
-دبیر و مدیر روابط عمومی سومین تا دوازدهمین دوره جشنواره فجر (1372- 1363): سید محمد بهشتی شیرازی
-دبیر و مدیر روابط عمومی دورههای سیزده تا چهاده جشنواره فجر (1374 – 1373): عزتالله ضرغامی
-دبیر و مدیر روابط عمومی دورههای پانزده تا نوزده جشنواره فجر (1379- 1375): سیفالله داد
-دبیر و مدیر روابط عمومی دورههای بیست و بیست و یکم جشنواره فجر(1381 – 1380): محمدمهدی عسگرپور
-دبیر و مدیر روابط عمومی دوره بیست و دوم جشنواره فجر (1382): علیرضا رضاداد و فاطمه مرادی
-دبیر و مدیر روابط عمومی دورههای بیست و سه تا تا بیست و چهار جشنواره فجر (1384 – 1383): علیرضا رضاداد
-دبیر و مدیر روابط عمومی دوره بیست و پنجم جشنواره فجر (1385): علیرضا رضاداد و حبیب ایلبیگی
-دبیر و مدیر روابط عمومی دورههای بیست و شش و بیست و هفت جشنواره فجر (1386 – 1387): مجید شاهحسینی و حبیب ایلبیگی
-دبیر و مدیر روابط عمومی دوره بیست و هشتم جشنواره فجر(1388): مهدی مسعودشاهی و حبیب ایلبیگی
-دبیر و مدیر روابط عمومی دوره بیست و نهم جشنواره فجر(1389): مهدی مسعودشاهی و جعفر گودرزی
-دبیر و مدیر روابط عمومی دوره سی ام جشنواره فجر(1390): محمد خزاعی و یزدان عشیری
-دبیر و مدیر روابط عمومی دوره سی و یکم جشنواره فجر(1391): محمدرضا عباسیان و یزدان عشیری
-دبیر و مدیر روابط عمومی دوره سی و دوم جشنواره فجر(1392): علیرضا رضاداد و جلیل اکبری صحت
-دبیر و مدیر روابط عمومی دوره سی و سوم جشنواره فجر(1393): علیرضا رضاداد و سید احد میکاییل زاده
-دبیر و مدیر روابط عمومی دوره سی و چهارم جشنواره فجر(1394): محمد حیدری و سید صادق موسوی
-دبیر و مدیر روابط عمومی دوره سی و پنجم جشنواره فجر(1395): محمد حیدری و مسعود نجفی
-دبیر و مدیر روابط عمومی دورههای سی و شش تا سی و هشت جشنواره فجر(1396 – 1398): ابراهیم داروغهزاده و مسعود نجفی
بخش بینالملل جشنواره فجر
بخش بینالملل جشنوراه فیلم فجر نیز به صورت جداگانه بعد از بخش جشنواره سینمای ایران در 5 بخش مختلف برگزار میگردد. به جزء سیمرغ بلورین که برای بهترین فیلم اهداء میشود، سیمرغ سیمین برای دیگر ردههای اهداء میشود. جایزه محمد امین و جایزه بین المذاهب از دیگر جوایز این جشنوراه است.
مهمانان
در دورههای مختلف جشنواره فجر سینماگران صاحب سبک و بزرگی از جمله کوستا گاوراس، فرانچسکو رزی، کژیشتف زانوسی، رابرت چارتوف، بروس برسفورد، آگنیشکا هولاند، شیام بنگال، بلا تار، یان تروئل، آندری زویاگینتسف، رستم ابراهیمبیگف، تئو آنگلوپولوس، ماریو مونیچلی، نوری بیلگه جیلان، مصطفی عقاد، لوران کانته، سمیح کاپلاناوغلو، داریوش خنجی، الیور استون و پل شریدر در جشنواره فجر حضور داشتهاند.
